جزییات
Content Detail
تاریخچه واحد بذر شرکت کشاورزی جلگه دز :

 

اسپاون

 

قارچ خوراكي از دير باز مورد شناسايي بشر اوليه قرار گرفته و از آن بعنوان يك ماده غذايي مقوي وسالم استفاده نموده است . ساليان دراز بود كه در ايران منحصراً از قارچ خوراكي جنگلي در يك فصل بخصوص و آن هم بصورت خيلي محدود و يا از قارچهاي وارداتي بصورت كنسرو در تهيه غذاها بهره گيري مي شد. اكنون مدت كوتاهي است كه تعدادي از افراد علاقمند با فراگيري كشت و پرورش قارچ خوراكي بصورت مدرن در داخل سالنها موفق به توليد انبوه اين محصول گرديده اند و بصورت تازه به بازارهاي مصرف ارائه مي نمايند و اين محصول در مدت كوتاهي با استقبال بي نظير مردم روبرو شده است. این در حالی است که متناسب نبودن ميزان توليد با مقدار مصرف ،كمبود اين محصول را در بازارهاي مصرف بخوبي نمايان مي سازد و هنوز جا داردكه با تكميل واحدهاي در حال فعاليت و ايجاد واحدهاي جديد پرورش قارچ خوراكي نسبت به افزايش توليد اقدام لازم بعمل آيد. صنعت پرورش قارچ نیز مانند سایر بخش های تولیدی، به مواد پیش نیاز اولیه نیازمند است. از مهمترین این موارد می توان به اسپان قارچ اشاره نمود.

اسپاون (بذر) قارچ خوراکی:

آن بخش از اندام های قارچ را که پرورش دهندگان هنگام کشت در بستر مورد استفاده قرار می دهند در اصطلاح اسپاون می گویند که مساوی بذر در گیاهان آلی در نظر گرفته می شود. در واقع اسپاون انتقال عضوی از بافت قارچ در شرایط استریل بر روی دانه گندم یا غلات دیگر می باشد. کیفیت بذر پایه و اساس موفقیت در تولید قارچ خوراکی است. چنانچه بذر یا اسپاون فاقد کیفیت مطلوب باشد، موفقیتی در کشت قارچ حاصل نخواهد شد هرچند سایر شرایط کاملاً مهیا باشد. در گذشته قارچ کاران برای تهیه اسپاون، قسمتی از خاک اراضی که قارچ در آن به طور طبیعی رشد کرده بود و حاوی میسیلیوم قارچ بود را جمع آوری می کردند و سپس آن را روی بستری که از پیش آماده شده بود پخش می کردند و پس از اینکه میسیلیوم کاملاً سطح بستر را می پوشاند از آن برای مایه کوبی سایر بسترها استفاده می کردند.

از آنجا که در روش فوق از کشت خالص قارچ استفاده نمی شد و شرایط نیز استریل نبود، در هنگام استفاده از اسپاون بسیاری از آفات و بیماری ها همراه با اسپاون بر روی بسترها منتقل شده و خسارت ایجاد می کرد. اولین بذر اسپاون ناشی از کشت خالص قارچ (حدود 120 سال قبل در برخی کشورها)  تولید و جایگزین سیستم قدیمی تولید بذر شده و در حال حاضر تهیه اسپاون در سراسر دنیا با استفاده از کشت های خالص قارچ صورت می گیرد. برای تولید انبوه اسپاون، غلات به عنوان ماده مناسب بکار می روند که کاملاً استریل شده و پس از انتقال بذر بر روی بستر نیز به منظور جلوگیری از آلودگی، هوای مورد نیاز در سالن های پرورش از درون فیلترهای خاص عبور داده می شوند.

میسیلیومی که روی دانه غلات رشد کرده، راحت تر روی بستر مستقر شده  و به خوبی با آن مخلوط می شود. قبل از استفاده از دانه های غلات، از کود اسبی کمپوست شده و ساقه توتون به عنوان بستر، مورد استفاده قرار می گرفت.

با توجه به توسعه تولید این شرکت و نیاز به تولید و خودکفایی بذر قارچ خوراکی، آزمایشگاه تولید اسپاون شرکت کشاورزی جلگه دز در سال 1379 با ظرفیت اسمی 30 تن در سال راه اندازی شد. با توسعه بیشتر شرکت و راه اندازی فار دو و سه و پس از آن کمپوستینگ فاز سه، نیاز به تولید بذر بیشتر، مجموعه را به این واداشت که توسعه و بازسازی آزمایشگاه تولید اسپاون را در برنامه قرار دهد. در تکمیل و بازسازی آزمایشگاه از به روزترین تکنولوژی ها استفاده شده است. در حال حاضر ظرفیت اسمی تولید اسپاون آزمایشگاه شرکت بیش از 600 تن در سال می باشد.

اسپان در آزمايشگاه مجهز و در شرايط كاملاً استريل تهيه مي گردد. مراحل كار شامل پخت گندم و استريل آن و در نهايت مايه كوبي مي باشد كه پروسه توليد بذر حــدود 45 روز بطول مي انجامد.

آزمایشگاه تولید اسپان داری قسمتهای مختلف به شرح زیر می باشد:

1-بخش پخت: در این قسمت اقدامات مقدماتی برای تهیه ماده زمینه ای یا بستر برای کشت ریسه قارچ انجام می شود. این اقدامات شامل شستن، خیساندن و پختن گندم، مخلوط کردن با سایر مواد مکمل، کیسه گیری و زدن فیلتر می باشد. کار این قسمت با اتوکلاو کردن کیسه های حاوی ماده زمینه ای (دانه گندم) به پایان می رسد.

2-بخش تمیز: در این قسمت پس از تخلیه کیسه ها از اتوکلاو، عمل سردکردن در اتاق سرد کن و همزمان انجام استریل مجدد و سطحی کیسه ها با استفاده از لامپ UV انجام می شود. متعاقباً عمل کشت کیسه در اتاق کشت و تحت شرایط استریل زیر هود میکروبی انجام شده و کیسه ها جهت رشد، در سالن های پرورش و روی قفسه ها چیده می شوند. طی دوره رشد، دمای سالن های پرورش و دمای اسپان مرتباً بررسی شده و اقدامات لازم انجام می شود. رطوبت و میزان CO2 از دیگر فاکتور هایی است که به طور روزانه در آزمایشگاه اندازه گیری می شود. کیسه ها به طور روزانه بازبینی شده و حدوداً 15 تا 17 روز پس از کشت آماده بهره برداری می باشند. اسپاون های رسیده تا زمان استفاده در سردخانه آزمایشگاه نگهداری می شوند.

از دیگر اقدامات انجام شده در این بخش کشت پلیت و ازدیاد کشت خالص قارچ برای دوره های بعدی پرورش است.

آزماشگاه تولید اسپاون علاوه بر تولید اسپاون در زمینه کارهای مطالعاتی و تحقیقاتی پیشتاز بوده و طی این سالها اقدام به جمع آوری و خالص سازی قارچ های وحشی منطقه نموده است و در حال حاضر یکی از متنوع ترین بانک های ژن قارچ خوراکی را داراست.

همچنین انجام پروژه های تحقیقاتی شامل تهیه انواع محیط های کشت جامد و مایع و دستیابی به فرمول های جدید جهت کشت قارچ از سایر دستاورد های آزمایشگاه شرکت کشاورزی جلگه دز(قارچ دزفول)می باشد.